Zapraszamy do lektury kolejnego wpisu z serii Back to school. Krótkie poradnikowe wpisy, które omawiają najważniejsze kwestie dotyczące funkcjonowania dziecka w szkole. Tym razem Ania Bochenek – psycholog, opowie o budowaniu konstruktywnych relacji i szkolnych przyjaźni.
Kilka słów o pokazywaniu granic
W szkolnym życiu Twojego dziecka często pojawią się sytuacje, w których to inne osoby mogą zachowywać się krzywdząco w stosunku do niego. Ważne, aby maluch potrafił dostrzegać zachowania, które mu szkodzą(przemoc fizyczna, przemoc psychiczna) i reagować na nie.
Najpierw w domu rodzinnym, potem w szkole dziecko uczy się jak określać i strzec swoich granic oraz szanować granice innych osób. Granice mogą dotyczyć sfery fizycznej (np. tego jak ktoś może mnie dotykać, na jaką odległość może się do mnie zbliżyć, jakich moich rzeczy może używać) oraz sfery psychologicznej (np. jakie zachowania mnie denerwują, na czym się znam a na czym nie, jakie zasady moralne wyznaję). Granice dbają o nasze bezpieczeństwo, wyznaczając ramy naszej osoby – gdzie jestem jeszcze ja, a gdzie zaczyna się druga osoba.
Mówiąc dziecku o swoich granicach i respektując granice innych osób, pokazujesz, że:
- Każdy człowiek ma granice.
(Zastanów się co dla ciebie jest przyjemne/ nieprzyjemne, co ci się podoba/ nie podoba, …) - Każdy z nas jest inny i nasze granice mogą się różnić.
(To co jest fajne dla ciebie, może być nieprzyjemne dla innych.) - Możemy mówić innym osobom o swoich granicach .
(Możesz się nie zgadzać na rzeczy, które ci szkodzą.) - Powinniśmy szanować granice innych osób, aby oni szanowali nasze granice.
(Uszanuj czyjąś odmowę.)
Domowy trening asertywności
Jedną z podstawowych umiejętności społecznych jest asertywność. Jest ona przeciwieństwem uległości i 
agresji. Polega na “podejmowaniu aktywności zgodnych z własnymi celami, pragnieniami i emocjami, przy jednoczesnym braku niepotrzebnego lęku, naruszania praw i przestrzeni innych osób” (Bentkowska i Węglarz, 2020)
Pokazujemy Ci ćwiczenie, które pomoże Wam poznać swoje granice i jednocześnie przećwiczyć asertywność w warunkach domowych.
Ćwiczenie “Nie zgadzam się na…”
Uczestnicy: najlepiej wszyscy domownicy
Potrzebne narzędzia: karteczki samoprzylepne, długopisy, tablica lub inna powierzchnia, na której będziecie naklejać kartki, pudełko/woreczek, do którego będziecie wrzucać karteczki
CZĘŚĆ I
Każdy z domowników/ członków rodziny zastanawia się nad odpowiedzią na pytanie “Na co się nie zgadzasz?” Pytanie dotyczy zarówno sfery fizycznej, jak i psychologicznej (intelektualna, emocjonalna, duchowa). Każdy z domowników wymyśla jak najwięcej odpowiedzi i zapisuje/ rysuje każdą odpowiedź na osobnej kartce. Wszystkie karteczki wrzucacie do pudełka/ woreczka. Następnie każda osoba po kolei losuje 1 kartkę, nakleja ją na tablicę i próbuje odgadnąć czyja to odpowiedź. Następnie wspólnie zastanawiacie się nad przykładowymi sytuacjami, które mogą dotyczyć odpowiedzi i dyskutujecie na temat możliwych rozwiązań problematycznych spraw.
Losujecie i odgadujecie po kolei, dopóki kartki się nie skończą.
CZĘŚĆ II
Wiedząc już, na co się nie zgadzacie, spróbujcie powiedzieć o tym, stosując tzw. “Komunikat typu JA”
Komunikat typu JA:
- Opisz swoje uczucia
- Nazwij konkretne zachowanie drugiej osoby
- Opisz jakie są konsekwencje tego zachowania dla ciebie (co ci ono robi)?
- Opisz jakiego zachowania oczekujesz (twoje potrzeby)
- Ewentualnie powiedz o sankcjach i konsekwencjach w przypadku braku zamiany zachowania.
Przykład:
“Czuję złość (1), kiedy ty używasz mojego pióra (2). Cała stalówka jest potem wykrzywiona (3). To jest moje ulubione pióro i chciałbym używać go jak najdłużej (4). Jeśli to się powtórzy, będziesz musiała odkupić mi pióro ze swoich oszczędności (5).
→ Przedyskutujcie między sobą, czy kiedy słyszycie od drugiej osoby o jej uczuciach, myślach, potrzebach dotyczących konkretnej sytuacji, łatwiej jest wam zrozumieć i zaakceptować jej granice?
Proszenie o pomoc
Drobne konflikty z rówieśnikami pozwalaj dziecku rozwiązywać samodzielnie. Uczysz je w ten sposób sprawczości (przeciwieństwo bezradności) i wzmacniasz jego pewność siebie. Twoją pomocą w tej sytuacji może być np. rozmowa o tym, jakie twoje dziecko widzi pomysły na zażegnanie konfliktu (np. kiedy pokłócił się z kolegą, który nie chciał mu pożyczyć gry) lub odegranie z dzieckiem scenki dla przećwiczenia sytuacji.
Ale w sytuacjach, kiedy w grę wchodzą zachowania przemocowe (m.in. notoryczne wyzwiska, popychanie, bicie, wykluczanie z grupy), twoje dziecko powinno prosić o pomoc. Jeśli maluch opowie ci o problemie w zaufaniu, a sytuacja w klasie lub szkole będzie na tyle poważna, że konieczna będzie interwencja wychowawcy, pedagoga, psychologa lub innego pracownika szkoły, przeprowadź z dzieckiem spokojną rozmowę. Wyjaśnij mu, dlaczego zachowania kolegów w stosunku do niego są niewłaściwe.
Opowiedz jakie kolejne kroki wspólnie podejmiecie, żeby rozwiązać problem. Przygotuj dziecko na to, że o sprawie musi dowiedzieć się pracownik szkoły, aby sytuacja mogła się zmienić. Zapewnij je, że przy tobie jest bezpieczne. Zadbaj również o to, aby mogło poczuć się pewniej i bezpieczniej wśród uczniów, którzy mu sprzyjają. Klasa nigdy nie jest jednorodna – zazwyczaj można w niej wyróżnić grupki uczniów o różnych charakterach. Na pewno znajdzie się chociaż jedna osoba, która będzie po stronie twojego dziecka lub będzie neutralna.
Autor: Anna Bochenek
