Dzieci Aspergera – historia diagnozy w III Rzeszy

Czy Leo Kanner faktycznie jest „ojcem” autyzmu? Czym różni się jego diagnoza od przypadków opisanych przez Aspergera w burzliwych czasach II Wojny Światowej? Być może różni się po prostu pewnym specyficznym podejściem każdego z lekarzy, subiektywną oceną zachowań i odmiennym opisem obserwacji…

Ale może historia diagnozy autyzmu skrywa jeszcze jakieś tajemnice? Jak to możliwe, że na kilkadziesiąt lat zapomniano o pracy habilitacyjnej Hansa Aspergera, w której opisywał dzieci z objawami psychopatii autystycznej?

Szczupły lekarz o kościstej twarzy i uważnym spojrzeniu zawsze podkreślał, że jego praca polega na wglądzie w umysły dzieci, na kształtowaniu ich charakteru i rozwoju społecznie akceptowalnych postaw. Dokumentacje historyczne wskazują, że był człowiekiem postępowym i pełnym współczucia. Pracował z dziećmi pilnie im się przyglądając, podkreślając ich indywidualność i specyficzne potrzeby.

Był żarliwym katolikiem i cieszył się opinią obrońcy niepełnosprawnych dzieci, chroniąc ich przed prześladowaniami ze strony narodowych socjalistów. Ze wspomnień jego współpracowników możemy się dowiedzieć, że świadomie podkreślał wybitne (dziś nazywane jako wysepkowe) umiejętności dzieci, aby uchronić je przez likwidacją – w ramach programu eutanazji Adolfa Hitlera.

Stworzył swój własny szpitalny rejestr chronionych, porównywany do listy Schindlera, aby ocalić dzieci autystyczne przed tragicznymi skutkami reżymu i czystką rasową.

Jak to zatem możliwe, aby prace tego współczującego i postępowego lekarza zostały zapomniane na kartach historii medycyny?

Niestety znana jest dokumentacja, która wskazuje na dwoisty charakter pracy Hansa Aspergera. Tak samo, jak wskazywała dwutorowość narodowego socjalizmu III Rzeszy, w ten sposób też realizowano w szpitalach projekt pomocy chorym i niepełnosprawnym.

W rękach lekarzy często znajdowały się dalsze losy tych najbardziej potrzebujących, również dr Asperger miał tą moc orzekania. Dokumenty archiwalne wskazują, że na wielu poziomach uczestniczył w procederze czystki rasowej – m.in. wydając opinie, wysyłając dzieci do zakładu Spiegelgrund. Tam dziesiątki niepełnosprawnych poddawano eutanazji.

Która twarz Hansa Aspergera jest prawdziwa? Jak zatem wyglądała jego praca diagnostyczna, dziś uznawana za kryterium zaburzeń zgodnie z Narodową Klasyfikacją Chorób?  Nie będziemy odkrywać przed Wami wszystkich wątków tej przejmującej, chwilami trudnej książki. Zachęcamy do samodzielnych odkryć i wniosków. Momentami obarczona politycznym żargonem autorki (historyczka Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley), za chwilę wynagradza nam cierpliwość ukazując inną, uwikłaną w intrygi polityczne twarz takich postaci jak Georg Frankl, Anna Weiss, Erwin Lazar czy Franz Hamburger.

Dzięki tej książce poznajemy lekarzy, psychologów i pedagogów, z ich rozterkami i problemami w tle toczącej się wojny. Autorka pomaga nam zrozumieć bohaterów – a przynajmniej ukazuje ich działania w innym świetle, łącząc je z zawirowaniami politycznymi, pasją pracy w zawodzie aż w końcu – z zupełnie zwyczajnym strachem o własne życie.

Ewa Bensz
Ewa Bensz-Smagała – psycholog dziecięcy, oligofrenopedagog.

Od 2008 roku związana z edukacją, specjalizuje się w pracy z dziećmi z problemami edukacyjnymi, realizuje ścieżkę licencyjną w kierunku terapeuty behawioralnego.
Oprócz pracy w charakterze trenera technik pamięciowych w Lucky Mind, związana jest zawodowo z dwoma instytucjami: Centrum Terapii Behawioralnej w Gliwicach - gdzie prowadzi terapię dzieci ze spektrum autyzmu, oraz Górnośląską Wyższą Szkołą Handlową - jako pracownik naukowo-dydaktyczny katedry Psychologii.
Jest trenerem rad pedagogicznych w obszarze neurodydaktyki i metodyki nauczania, oraz superwizorem placówek edukacyjnych z zakresu kreatywności i metod aktywizujących.
Jej największą pasją jest nauczanie najmłodszych – pracuje z dziećmi, które mają problemy z nauką, są zagrożone dysleksją, wykluczeniem społecznym, z deficytami uwagi.
Regularnie publikuje artykuły z zakresu neurodydaktyki i efektywnego uczenia się w mediach tradycyjnych i internetowych, m.in.: Dziennik Zachodni, Gazeta Wyborcza, natemat.pl. Interesuje się tematyką kreatywności, prowadzi badania naukowe związane z efektywnością pamięci i percepcją.
Ewa Bensz on Facebook